Đầu mùa và cuối mùa: bóng đá thay đổi thế nào qua từng tháng

Mỗi mùa giải kéo dài khoảng mười tháng, từ tháng 8 năm trước tới tháng 5 năm sau. Trong khoảng thời gian đó, đội hình thay đổi, cầu thủ chấn thương rồi trở lại, kỳ chuyển nhượng tháng 1 mở ra, và cuối mùa có những trận đã định đoạt xong. Bóng đá có khác đi theo từng tháng không? Tôi chia 5.255 trận ba mùa gần nhất ở năm giải lớn theo tháng.

Bảng theo tháng

Ở cột bàn thắng, khác biệt giữa các tháng khá nhỏ: từ khoảng 2,74 tới 2,93 bàn mỗi trận. Tháng 9 và tháng 5 nhiều bàn nhất, tháng 3 và tháng 11, 12 ít bàn nhất. Không có xu hướng rõ ràng kiểu "đầu mùa nhiều bàn, cuối mùa ít bàn".

Cột chủ nhà thắng thú vị hơn. Tỉ lệ này tăng dần từ tháng 8, lên cao nhất vào tháng 11 và tháng 12, khoảng 46%, rồi giảm xuống khoảng 40 tới 42% từ tháng 1 tới tháng 5.

Tháng 1 có nhiều trận hòa nhất, khoảng 28%.

Thẻ vàng nhiều nhất vào tháng 9 và tháng 10, khoảng 4,5 thẻ mỗi trận, rồi giảm dần tới tháng 5, khoảng 3,7 thẻ.

Vì sao chủ nhà mạnh hơn vào mùa đông

Không có lời giải thích được chứng minh chắc chắn, nhưng vài giả thuyết hợp lý:

• Thời tiết và di chuyển. Mùa đông lạnh, mưa, có nơi có tuyết. Đi xa trong điều kiện đó mệt hơn, và đội khách có thể chịu thiệt nhiều hơn.
• Lịch dày. Tháng 12 có lịch dồn dịp lễ ở nhiều giải, nhất là Ngoại hạng Anh. Đội khách phải di chuyển nhiều lần trong ít ngày.
• Ngẫu nhiên. Chênh lệch khoảng 4 điểm phần trăm trên khoảng 500 tới 600 trận mỗi tháng là đủ lớn để chú ý, nhưng chưa đủ để chắc chắn.

Vì sao tháng 1 nhiều trận hòa

Tháng 1 là tháng kỳ chuyển nhượng mùa đông mở cửa. Một số đội thay đổi đội hình, cầu thủ mới chưa hòa nhập. Một số giải như Bundesliga và Ligue 1 có kỳ nghỉ đông, nên các trận tháng 1 là trận trở lại sau nghỉ, khi các đội chưa lấy lại nhịp. Đây có thể là lý do khiến trận đấu thận trọng hơn và hòa nhiều hơn.

Phong độ đầu mùa dễ đánh lừa

Đây là phần tôi muốn nhấn mạnh nhất. Sau năm, sáu vòng đầu mùa, bảng xếp hạng thường có vài cái tên bất ngờ ở trên cao và vài đội lớn ở dưới thấp. Người xem dễ kết luận "đội này mùa này mạnh thật" hoặc "đội kia khủng hoảng rồi".

Vấn đề là năm, sáu trận là quá ít. Bàn thắng trong bóng đá có độ ngẫu nhiên lớn, và vài trận may hoặc rủi có thể làm bảng xếp hạng lệch hẳn. Đa số các đội "bay cao" đầu mùa sẽ dần trở về vị trí gần với sức mạnh thật của họ.

Mô hình của Goalmi xử lý điều này bằng cách không chỉ dựa vào mùa hiện tại. Mỗi trận cũ vẫn được tính, nhưng nhẹ dần theo thời gian: một trận cách đây 240 ngày chỉ nặng bằng một nửa trận tuần trước. Mô hình cũng thêm vài trận ảo ở mức trung bình để kéo các con số quá cao hoặc quá thấp về gần mức chung. Nhờ vậy, năm, sáu trận đầu mùa không đủ để đẩy một đội lên quá cao, dù đôi khi mô hình chậm nhận ra một đội thật sự đã thay đổi. Chi tiết ở trang phương pháp.

Thẻ vàng đầu mùa

Thẻ vàng nhiều vào tháng 9 và tháng 10 có lẽ có hai lý do. Đầu mùa, trọng tài thường áp dụng chặt các hướng dẫn mới của ban tổ chức, ví dụ về phản ứng với trọng tài hay câu giờ. Đồng thời, đội hình mới chưa ăn ý, phạm lỗi chiến thuật nhiều hơn. Xem thêm bài thẻ phạt ở năm giải lớn.

Cuối mùa

Tháng 5 có số thẻ thấp nhất và tỉ lệ chủ nhà thắng khá thấp. Nhiều trận cuối mùa không còn nặng tính cạnh tranh: đội đã trụ hạng chắc, đội đã hết cơ hội dự cúp châu Âu. Nhưng cũng có những trận cực kỳ căng: đua vô địch, đua trụ hạng. Hai loại trận rất khác nhau gộp lại khiến số trung bình của tháng 5 khó đọc.

Hỏi nhanh

Vì sao không tách riêng từng giải? Mỗi giải chỉ có khoảng 30 đến 40 trận một tháng. Chia nhỏ ra, con số của từng tháng dao động mạnh, nhìn như có quy luật nhưng thật ra chỉ là may rủi. Gộp năm giải lại cho cỡ mẫu đủ lớn để thấy xu hướng chung.

Tháng 6 và tháng 7 đâu rồi? Năm giải lớn gần như không đá vào hai tháng này, trừ vài trận bù hiếm hoi. Bảng chỉ giữ những tháng có đủ trận để đọc.

Lịch các mùa có giống nhau không? Không hoàn toàn. Mùa có World Cup hoặc Euro thường bắt đầu muộn hoặc nghỉ dài giữa mùa. Ba mùa trong bảng không có kỳ nghỉ đông kéo dài như mùa 2022/23, nên phân bố trận theo tháng khá đều.

Có nên dùng bảng này để đoán một trận cụ thể? Không nên. Chênh lệch giữa các tháng chỉ vài điểm phần trăm. Phong độ, lực lượng và lịch thi đấu của hai đội quan trọng hơn nhiều so với việc trận đấu rơi vào tháng mấy.

Dữ liệu cập nhật thế nào? Bảng được tính lại mỗi lần trang được dựng, từ toàn bộ kết quả của ba mùa gần nhất. Khi mùa đang đá có thêm trận, các con số của tháng đó sẽ thay đổi dần.

Tóm tắt

• Số bàn mỗi trận gần như không đổi qua các tháng.
• Chủ nhà thắng nhiều nhất vào tháng 11 và tháng 12.
• Tháng 1 nhiều trận hòa nhất.
• Đầu mùa nhiều thẻ vàng hơn cuối mùa.
• Đừng tin quá vào bảng xếp hạng sau vài vòng đầu.

Dữ liệu: football-data.co.uk, ba mùa trọn 2023/24 tới 2025/26, năm giải lớn châu Âu.