Thẻ đỏ thay đổi trận đấu tới đâu: số liệu 5.255 trận

Một tấm thẻ đỏ là sự kiện hiếm nhưng có sức nặng. Người xem nào cũng biết đội chơi thiếu người gặp bất lợi. Câu hỏi là bất lợi lớn tới đâu, và có đủ lớn để lật ngược một trận mà trước đó ai cũng nghĩ là cân bằng hay không.

Tôi xem lại 5.255 trận ở Ngoại hạng Anh, La Liga, Serie A, Bundesliga và Ligue 1 trong ba mùa 2023/24 tới 2025/26. Dữ liệu ghi số thẻ đỏ của từng đội trong trận, nhưng không ghi phút bị thẻ. Đây là giới hạn quan trọng, tôi sẽ quay lại ở phần cuối.

Thẻ đỏ xuất hiện thường tới đâu

Trong 5.255 trận, khoảng 16,5% có ít nhất một tấm thẻ đỏ. Nói cách khác, cứ sáu trận thì có một trận có cầu thủ phải rời sân sớm. Con số này khác nhau khá rõ giữa các giải. Ngoại hạng Anh ít thẻ đỏ nhất, khoảng 0,13 thẻ mỗi trận. La Liga nhiều nhất, khoảng 0,24 thẻ mỗi trận, gần gấp đôi. Chi tiết theo giải có trong bài thẻ phạt và trọng tài ở năm giải lớn.

Kết quả thay đổi thế nào

Bảng dưới đây chia các trận theo tình huống thẻ đỏ và so kết quả cuối cùng.

Dòng cuối là mốc so sánh: ở những trận không có thẻ đỏ nào, chủ nhà thắng khoảng 43%, hòa 26%, khách thắng 31%. Đây là bức tranh quen thuộc của lợi thế sân nhà.

Khi đội khách bị thẻ đỏ còn chủ nhà thì không, tỉ lệ chủ nhà thắng vọt lên khoảng 61%. Đội khách chỉ còn thắng chừng 19%. Một tấm thẻ làm tỉ lệ thắng của chủ nhà tăng gần 18 điểm phần trăm.

Chiều ngược lại còn rõ hơn. Khi chủ nhà bị thẻ đỏ, chủ nhà chỉ thắng khoảng 23%, còn đội khách thắng gần một nửa số trận. Lợi thế sân nhà gần như bị xóa sạch, rồi bị đảo ngược.

Khi cả hai đội cùng bị thẻ, số trận ít, chỉ khoảng 70, nên khó rút ra kết luận chắc chắn. Kết quả có vẻ nghiêng về đội khách, nhưng với cỡ mẫu nhỏ như vậy, tôi không dám đọc nhiều vào đó.

Đừng vội kết luận nhân quả

Bảng trên dễ khiến người ta nghĩ thẻ đỏ "gây ra" toàn bộ khác biệt. Thực tế phức tạp hơn. Có ít nhất hai hiệu ứng chồng lên nhau.

Thứ nhất, đội bị thẻ đỏ thường là đội đang chịu sức ép. Cầu thủ phạm lỗi nặng khi phải đuổi theo đối thủ, khi bị dẫn bàn và mất bình tĩnh, hoặc khi đội nhà yếu hơn và phải phòng ngự nhiều. Nghĩa là một phần những đội bị thẻ đỏ vốn đã đang thua thế.

Thứ hai, thẻ đỏ thật sự làm đội bị phạt yếu đi. Chơi mười người trong nửa giờ đủ để đội kia kiểm soát bóng, đẩy cao đội hình và tạo nhiều cơ hội hơn.

Dữ liệu tôi có không tách được hai hiệu ứng này. Muốn tách, cần biết phút bị thẻ và tỉ số tại thời điểm đó. Một tấm thẻ ở phút 20 khi tỉ số đang 0-0 nói nhiều hơn một tấm thẻ ở phút 88 khi đội đó đã bị dẫn ba bàn.

Thẻ đỏ và mô hình trước trận

Mô hình của Goalmi ước lượng xác suất trước khi bóng lăn. Nó không biết trận nào sẽ có thẻ đỏ, và cũng không thể biết. Đây là một trong những lý do khiến bất kỳ mô hình nào cũng có giới hạn.

Hãy thử nghĩ theo cách này. Một trận được mô hình cho chủ nhà thắng 45%. Nếu trận đó có 16,5% khả năng xuất hiện thẻ đỏ, và thẻ đỏ có thể rơi vào bất kỳ đội nào, thì xác suất 45% đã ngầm gộp cả những kịch bản có thẻ lẫn không có thẻ. Mô hình không sai khi một trận "lệch" vì thẻ đỏ. Đó là một trong những kịch bản nó đã tính, chỉ là không biết trước kịch bản nào sẽ xảy ra.

Vì vậy, khi đọc phần tổng kết sau trận trên Goalmi, nếu dự đoán sai mà trận có thẻ đỏ sớm, bạn nên xem đó là một biến cố ngoài mô hình chứ không phải bằng chứng mô hình kém.

Có đội nào hay bị thẻ đỏ hơn không

Có, nhưng khác biệt giữa các đội phần lớn đến từ lối chơi và hoàn cảnh hơn là "tính cách". Đội hay phòng ngự lùi sâu, phải phạm lỗi chiến thuật nhiều, sẽ nhận nhiều thẻ hơn. Đội chơi ở giải có trọng tài thổi chặt như La Liga cũng vậy. Một đội nhận nhiều thẻ đỏ trong một mùa chưa chắc sẽ lặp lại ở mùa sau, vì số thẻ đỏ của một đội trong một mùa thường chỉ vài tấm, quá ít để phân biệt may rủi với xu hướng.

Những điều nên nhớ

• Khoảng một trong sáu trận có thẻ đỏ.
• Đội khách bị thẻ đỏ: chủ nhà thắng khoảng 61%, so với 43% bình thường.
• Chủ nhà bị thẻ đỏ: khách thắng gần 50%, so với 31% bình thường.
• Một phần khác biệt đến từ việc đội đang yếu thế dễ bị thẻ hơn, không hoàn toàn do thiếu người.
• Mô hình trước trận không biết trước thẻ đỏ, nên một dự đoán sai trong trận có thẻ đỏ sớm không nói lên nhiều về chất lượng mô hình.

Dữ liệu: football-data.co.uk, ba mùa trọn 2023/24 tới 2025/26, năm giải lớn châu Âu. Cách Goalmi làm mô hình có ở trang phương pháp.